Bir insanı tanımanın yollarından biri de sofrasına bakmaktır. Neleri sevdiği, nasıl yemek yediği, hangi lezzetleri tercih ettiği aslında onun günlük yaşamından küçük ama değerli ipuçları verir. Peki Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün sofrasında neler vardı? Hangi yemekleri sever, güne nasıl başlar, beslenme konusunda nelere dikkat ederdi?
Atatürk'ün yemek kültürü denildiğinde akla ilk gelen lezzet hiç şüphesiz kuru fasulye ve pilavdır. Üstelik bu tercihinin geçmişi askerî okul yıllarına kadar uzanır. Özellikle etsiz kuru fasulyeyi çok sevdiği, hatta bu yemeğe kendi arasında "yağlı fasulye" dediği aktarılır. Bugün sofralarımızın vazgeçilmez ikilisi olan kuru fasulye ve pilavın onun da favorileri arasında bulunması oldukça tanıdık ve sıcak bir ayrıntı.
Atatürk güne oldukça sade bir kahvaltıyla başlamayı tercih ederdi. Dönemin aşçılarının ve yakın çevresinin aktardığı bilgilere göre kahvaltısında bazen bir kâse yoğurt, bazen soğuk ayran ve bir dilim ekmek bulunurdu. Gazetesini okurken sütlü kahvesini içmek de sabah alışkanlıkları arasındaydı. Bazı dönemlerde peynirli yumurta ve omlet gibi seçenekleri de tercih ederdi.
Peki sadece kuru fasulye ve pilav mı vardı? Elbette hayır! Atatürk'ün sevdiği lezzetler arasında Selanik usulü ıspanaklı börek, peynir tatlısı ve gül reçeli de bulunuyordu. Tatlıya çok düşkün olmadığı söylense de peynir tatlısına özel bir ilgisi olduğu anlatılır. Haşlanmış kuşkonmaz gibi farklı lezzetleri de denemekten hoşlandığı aktarılır.
Atatürk'ün sofrasını ilginç kılan asıl özellik ise yalnızca yemekler değildi. Çankaya sofraları, sıradan bir akşam yemeğinin çok ötesindeydi. Bu sofralarda ülke meseleleri konuşulur, yeni fikirler tartışılır, sanat, edebiyat, bilim ve kültür üzerine sohbetler yapılırdı. Bazen sofranın yanında bir kara tahta bulunur, konuşulan konular çizilerek ve yazılarak anlatılırdı. Yani yemek masası aynı zamanda bir düşünce ve fikir alışverişi ortamıydı.
Beslenme alışkanlıkları açısından bakıldığında Atatürk'ün çok fazla yemek yemeyi doğru bulmadığı, sofrada aşırılıktan kaçınmaya önem verdiği aktarılır. Çok yemek yemeyi hem israf hem de sağlık açısından sakıncalı gördüğüne ilişkin bilgiler de bulunmaktadır. Ancak onun beslenmesini bugünün diyet listeleriyle değerlendirmek yerine, yaşadığı dönemin koşulları ve günlük yaşamı içerisinde ele almak daha doğru olacaktır.
Bir diyetisyen olarak bu hikâyede benim dikkatimi çeken nokta, Atatürk'ün sofrasındaki sadelik kadar yemek kültürüne verdiği önem. Çünkü beslenme yalnızca kalori hesabından, protein miktarından ya da tabaktaki porsiyondan ibaret değil. Yemek aynı zamanda kültür, paylaşım, sohbet ve yaşamın kendisidir.
Bugün sağlıklı beslenme konuşurken çoğu zaman yeni diyet modelleri, popüler besinler ve mucizevi tarifler arıyoruz. Oysa bazen geleneksel sofralarımıza dönüp bakmak da bize çok şey anlatıyor. Yoğurt, ayran, bakliyat, sebze, tahıl ve ölçülü tüketim... Bunlar bizim mutfak kültürümüzün zaten önemli parçaları.
Belki de bu yazının sonunda Atatürk'ün sofrasından kendimize çıkaracağımız en güzel ders şu: Sofralarımız sadece yemek yediğimiz yerler değil, sevdiklerimizle buluştuğumuz, fikirlerimizi paylaştığımız ve kültürümüzü yaşattığımız özel alanlardır.
Bir tabak kuru fasulye ve pilavın bile koca bir tarihî hikâyenin parçası olabileceğini düşünmek ne güzel! Bu hafta sofraya otururken belki de biraz daha yavaşlayıp yemeğin tadını çıkarmalı, sevdiklerimizle sohbet etmeyi de ihmal etmemeliyiz.
Çünkü güzel bir sofra, sadece ne yediğimizle değil, kimlerle ve nasıl paylaştığımızla da güzeldir.
