Ekonomi yönetiminin kayıt dışılıkla mücadele stratejisi, dijitalleşme ve ileri teknoloji lojistiği ile yeni bir boyuta evriliyor. Vergi idaresi, mükellefleri doğrudan ceza tüzüğü ile karşı karşıya getirmek yerine, hataların erken aşamada fark edilmesini sağlayacak önleyici siber kalkanlar geliştiriyor. VDK tarafından yazılım hatları tanzim edilen bu yeni platform, yapay zeka ve makine öğrenmesi algoritmalarını anlık analiz ederek mükelleflerin beyan ve finansal hareket risklerini objektif kriterlerle puanlayacak.
Ceza Öncesi "İkaz Denetimi" Yaklaşımı Başlıyor
Anadolu Ajansı (AA) muhabirlerinin ulaştığı kurumsal bakanlık bülten loglarına göre; Hazine ve Maliye Bakanlığı, vergi kaybı ve kaçağı ile mücadelede yapay zeka entegrasyonunu en üst sınıra taşıyor. VDK’nın bu yıl içinde web uygulaması formatında devreye alacağı yapay zeka tabanlı "Bilinç Platformu", klasik cezalandırıcı yaklaşımın ötesine geçerek "ikaz denetimi" modelini sahaya yansıtacak. Sistem, mükelleflerin kurumsal finansal hareketlerini inceleyerek olası vergisel riskleri doğrudan kendileriyle paylaşacak.
Platformun ilk etabında, mali siber uzmanlar tarafından hazırlanan 150'den fazla kural bazlı vergi analizi ile makine öğrenmesi senaryoları aktif olarak çalıştırılacak. Bu senaryolar kapsamında mükelleflere rasyonel veriler ışığında dijital bir "vergisel risk skoru" verilecek. Risk puanı yüksek çıkan mükelleflere, ceza şoku ve yasal yaptırımlarla karşılaşmamaları adına sistem üzerinden saniyeler içinde rehberlik ve düzeltme önerileri sunulacak.
Ticari Ortakların "Karşı Taraf Riski" de Deşifre Edilecek
Yeni tüzük kapsamında sisteme dahil edilen en elzem yapılardan biri de 2024 yılında hayata geçirilen Büyük Kayıt Dışılık Çerçevesi ile Kuruluş Gözetimli Analiz (KURGAN) Sistemi olacak. KURGAN altyapısından elde edilen tescilli çıktı logları sayesinde, mükelleflerin sadece kendi beyanları değil, ticari ilişki içinde bulundukları faturacıların, tedarikçilerin ve müşterilerin sahte belge kullanım durumları da "karşı taraf riski" başlığı altında kendilerine bildirilecek. Parasal hareketlerinin siber denetim katmanında izlendiğini kuruşu kuruşuna görecek olan mükelleflerin, işlemlerinde fahiş hatalar yapmaktan kaçınmaları hedefleniyor.
Sistem üzerinden dijital rehberlik desteği almak isteyen hane halkı ve şirket temsilcileri için VDK bünyesindeki vergi müfettişleri de bizzat görevlendirilebilecek. Klasik gözetim programlarını tamamen dijital evrene taşıyacak olan bu dönüşümle ilgili konuşan Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Bu yaklaşımla mükelleflerimizin hem vergisel bilinç düzeyini artırmayı hem de haklarını korumayı amaçlıyoruz. Vergi bilincini artırırken şeffaflığı sağlayacak ve mükellefler için denetim maliyetini en aza indireceğiz. Bu dönüşüm, hem idarenin etkinliğini artıracak hem de mükellefler için daha hızlı, erişilebilir and rehberlik odaklı bir sistemin kurulmasını sağlayacak."
