HATIRALARLA TÜRK MUSİKİSİ (138)
HÜSEYİN SAADETTİN AREL (2) (1880-1955)
Hüseyin Saadettin Arel’in ilk kütüphanesi, Kuruçeşme’de kayınpederinin köşkünde oturduğu sırada meydana getirdiği kitaplıktır. İstanbul’un işgali üzerine 1920’de Fransız İşgal Kumandanlığının emrine tahsis edilen köşkün 1922 yılında Fransızların ayrılırken çıkardıkları yangın sonucunda tamamen yanmasından sonra ikinci bir kütüphane kurar.
Zamanında Türk ve Batı Mûsikîsi alanında yetişmiş belli başlı birçok müzisyenin Arel’den faydalandığı söylenir. Özellikle Laika Karabey, Ercüment Berker, Haydar Sanal, Burhan Yılmaz Uysal, Yılmaz Öztuna, Cahit Atasoy, “Arelci” olarak tanınırlar.
Saadettin Arel, “Şark Mûsikîsi” deyimi yerine “Türk Mûsikîsi” deyiminin yerleşmesinde ısrarla üzerinde durur.
Arelci akımının ilkeleri ve görüşü şöyledir: “Millî mûsikîmizin adı “Türk Mûsikîsi”dir. Ona “Alaturka” demek yanlıştır. Türk Mûsikîsi bir bütündür. Sanat Mûsikîsi ve Halk Mûsikîsi gibi ayırımlar, bu bütünün dallarından başka bir şey değildir. Millî mûsikî, heptatoniktir (bir sekizlide yedi ses kullanılır), pentatonik (beş sesli) değildir.
Türk Mûsikîsi Ses Sistemi, tarihten gelen bir düzen içinde yirmi dört perdeli ve aralıkları eşit olmayan bir sistemdir. Türk Mûsikîsinde Arel-Ezgi notasyonu olarak anılan notasyon ses sistemi ile bağlantılı olarak kullanılır. Türk Mûsikîsi, sahip olduğu geniş, zengin, değerli kaynak ve malzemesiyle ilerlemeye Batı Mûsikîsinden daha müsaittir. Bununla beraber, Türk Mûsikîsi, Batı Mûsikîsinin metod ve usullerinden de faydalanmalıdır. Okullarda mûsikî eğitimi ve öğretimi, Türk Mûsikîsi nazariyatı esaslarına göre metodlu bir şekilde yapılmalıdır. Türk Mûsikîsi, ilmî olarak incelenmeli, araştırılmalı ve çok sesliliğe açılmalıdır.”
Ancak, Abdulkadir Töre, daha önce yazdığımız gibi Türk Mûsikîsi Ses Sisteminde 41 perdenin de kullanıldığını, metodik bir şekilde ortaya koyar. Abdulkadir Töre’nin talebesi M. Ekrem Karadeniz, hocasının hazırladığı tüm belgeliri “TÜRK MÛSİKÎSİNİN NAZARİYE ve ESASLARI” ismiyle ve Cinuçen Tanrıkorur’un tamamını inceleyerek basıma hazır hale getirdiği, İş Bankası’nın katkılarıyla, 789 sayfadan oluşan “Perdeler, Türk Mûsikîsi Usullerinin tamamı (78), Türk Mûsikîsi Makamları (Basit ve Bileşik) nota örnekleriyle” kitap olarak yayınlanmıştır. Değerli Türk Mûsikîsi araştırmacısı ve tarihçi Murat Bardakçı, kitap hakkında üç sayfalık “Önsöz” yazar.
Ekrem Karadeniz, kitabında “Göçürülmüş” makamlar diye bir konu etmemiştir.
Saadettin Arel, Sisteminde, makamları; basit, göçürülmüş ve bileşik diye üç kısma ayırır.
İleride yeri gelince detaylı olarak yazacağımız, Boğaziçi Üniversitesi “TÜRK MÜZİĞİ KULÜBÜ’nün 8 Kasım 1978 yılında organize ettiği ve Aydın Oran’ın yönettiği, “Atatürk Devrimleri İdeolojisinin Türk Müzik Kültürüne Doğrudan ve Dolaylı Etkileri” adıyla yaptığı “AÇIK OTURUM”a konuşmacı olarak katılan, Saadettin Arel’in sadık talebesi Ercüment Berker, konuşma sırası kendine geldiği zaman, yine konuşmacı olarak katılan Cinuçen Tanrıkorur’a aşağılayıcı ifade kullanınca, Tanrıkorur da altta kalmaz ve fikrini savunurken, Türk Mûsikîsi Ses Sistemini açıklarken Ercüment Berker’e ince ince giydirir. DEVAM EDECEK
Kaynak: Dr. Nazmi Özalp: TÜRK MUSİKİSİ TARİHİ - 2. Cilt - Sayfa: 96-99
Yılmaz Öztuna: BÜYÜK TÜRK MUSİKİSİ ANSİKLOPEDİSİ -1. Cilt - Sayfa: 67-94
Haydar Sanal: İSLÂM ANSİKLOPEDİSİ - 3. Cilt - Sayfa: 352-354
M. Ekrem Karadeniz; TÜRK MUSİKİSİNİN NAZARİYE ve ESASLARI
Boğaziçi Üniversitesi TÜRK MÜZİĞİ KULÜBÜ: Atatürk Devrimleri İdeolojisinin Türk Müzik Kültürüne Dolaylı ve Doğrudan Etkileri
